مالیات بر ارث در ادبیات حقوقی به دو نوع تقسیم می‌شود: مالیات بر ترکه و مالیات بر ارث به معنای خاص. مالیات بر ترکه، مالیات بر دارایی‌هایی است که از متوفی باقی می‌ماند، خواه آن دارایی‌ها به ارث برسند و خواه خیر. مالیات بر ارث، هنگامی دریافت می‌شود که دارایی‌ها به ارث برسند و آنگاه ورثه هر یک بخشی از دارایی‌هایی را که از طریق ارث تملک کرده‌اند به‌عنوان مالیات می‌پردازند. از آنچه گفته شد روشن می‌شود که دارایی‌های بجا مانده از متوفی ممکن است دو بار مشمول مالیات قرار گیرد و در حقیقت، در برخی از کشورها چنین اتفاقی نیز رخ می‌دهد اما برخی دیگر از کشورها به دریافت یک مالیات اکتفا می‌کنند. نظام حقوقی ایران تنها یک مالیات دریافت می‌کند و آن هم مالیات بر ارث به معنای خاص آن است.

در قانون سابق محاسبه مالیات بر مبنای زمان فوت متوفی بوده است که این مبنا مشکلات بسیاری ایجاد می‌کرد، با توجه به اصلاحیه اخیر قانون تا زمانی که وراث نسبت به انتقال ماترک به خود یا دیگران اقدام نکنند مالیاتی وصول نخواهد شد. بنابراین اموال و دارایی‌های متوفی با توجه به نوع و ماهیتشان صرفاً در زمان تحویل یا انتقال حسب مقررات ماده ۱۷ قانون مشمول مالیات می‌باشد.

یکی دیگر از تغییرات قانون مالیات بر ارث که در ساماندهی بازار پول موثر است، سپرده‌های متوفی نزد بانک‌ها و مؤسسات اعتباری مجاز برای وراث طبقه اول به میزان ۳ درصد مشمول مالیات است ولی این امر برای سپرده‌های نزد مؤسسات غیرمجاز به نرخ ۱۰ درصد مشمول مالیات می‌باشد.

در قانون قبلی مالیات بر ارث نرخ مالیات در بازه ۵ تا ۶۵ درصد تعیین می شد. این نرخ براساس ارزش دارایی و طبقه وراث تغییر می‌کرد. آنگونه که از ظاهر نرخ‌های مقرر در ماده ۱۷ قانون جدید به دست می آید نرخ های مالیات وراث طبقه اول کاهش اساسی داشته است و همچنین نرخ‌های طبقه دوم و سوم به ترتیب معادل ۲ و ۴ برابر نرخ وراث طبقه اول می‌باشد که مجموعا نسبت به قانون قبل کاهش یافته است. در قانون جدید نرخ مالیات بر اساس نوع موروثه تغییر می کند:

نرخ ها برای ایرانیان مقیم خارج مشابه است. فقط در حالتی که اموال در خارج از ایران واقع باشد پس از کسر مالیات های کشور مبدا، مالیات در داخل با نرخ ۲۵ درصد محاسبه می شود.

اهداف کلی قانون جدید این است که:
۱- نرخ های مالیات بر ارث به طور معناداری کاهش یافته است.
۲- در قانون جدید بر خلاف گذشته نیازی نیست که همه دارایی‌های متوفی به صورت یکجا محاسبه و برای پرداخت مالیاتی آن اقدام شود بلکه ورثه می توانند نسبت به تعیین تکلیف بخشی از اموال و دارایی های متوفی تصمیم گرفته و مالیات متعلقه را پرداخت نمایند. این تسهیل در فرآیند مالیات برارث، موجب ایجاد رضایت در وراث شده و تمکین مالیاتی را در سطح جامعه افزایش می دهد.
۳- زمان ارائه اظهارنامه به یک سال افزایش یافته است.

هرچند با نگاهی به ظاهر تغییرات به نظر می رسد با اجرای این قانون به طور کلی درآمد دولت از محل این نوع از مالیات کاهش یابد. موضوعی که با سیاست های مالیاتی دولت همراستا نیست. اماشاید سیاست دولت آن است که با تغییر قانون در راستای رضایتمندی بیشتر مودیان از انواع روش های فرار مالیاتی بکاهد و از این محل بر درآمدهای خود بیفزاید. علاوه بر آن ممکن است در ارزش گذار ی ماترک سخت گیری بیشتری انجام شده و با ارزشیابی واقعی با وجود کاهش نرخ های مالیاتی، درآمد حاصله افزایش یابد.